Năm tôi mười sáu tuổi, mỗi sáng mùa đông ở Cao Bằng, tôi dậy từ lúc trời còn tối mịt, đi bộ gần hai cây số đường núi quanh co tới trường. Sương phủ dày tới mức nhìn không thấy chân mình, hai bàn tay tê cóng phải áp vào nhau thổi cho ấm. Có những hôm tôi mệt rã rời, nhưng vẫn cố lê bước vì nghĩ rằng nghỉ ngơi là yếu đuối, là lười biếng. Mãi sau này tôi mới hiểu: chính cái suy nghĩ đó đã âm thầm bào mòn tôi trong nhiều năm.
Tôi viết bài này cho những người phụ nữ trẻ đang đọc nó với một ly cà phê vội vàng, giữa lịch học, lịch làm, và cả nghìn thứ phải lo. Tôi từng là bạn. Và tôi muốn kể cho bạn nghe điều tôi ước gì mình biết sớm hơn: sống khỏe không phải là một dự án xa xỉ chỉ dành cho người có tiền và có thời gian. Sống khỏe là điều bạn có thể bắt đầu ngay hôm nay, từ chính những gì bạn đang có.
Hiểu lầm lớn nhất: chăm sóc bản thân là ích kỷ
Ở quê tôi, người phụ nữ giỏi là người hy sinh. Lo cho cha mẹ, cho chồng con, cho cả họ hàng, rồi mới đến lượt mình, nếu còn sót lại chút sức lực nào. Tôi lớn lên với niềm tin đó in sâu trong xương tủy. Nên khi tôi bắt đầu dành thời gian cho giấc ngủ, cho bữa ăn tử tế, cho việc đi bộ buổi sáng, tôi thấy tội lỗi. Như thể tôi đang ăn cắp thời gian của những người tôi yêu thương.
Phải mất khá lâu tôi mới nhìn ra một sự thật giản dị: bạn không thể rót nước từ một chiếc bình rỗng. Khi tôi kiệt sức, tôi cáu gắt, tôi làm việc kém, tôi chẳng giúp được ai. Khi tôi khỏe mạnh, tôi mới có đủ năng lượng để trao đi. Chăm sóc bản thân không phải là điểm đến của sự ích kỷ. Đó là nền tảng. Là phần móng của ngôi nhà mà mọi thứ khác sẽ dựng lên trên đó.
Tôi không còn xin lỗi vì đã ngủ đủ giấc. Tôi không còn thấy có lỗi khi từ chối một cuộc hẹn để ở nhà nấu một bữa ăn lành mạnh. Bởi tôi hiểu rằng giữ gìn sức khỏe của mình chính là cách tôi giữ gìn khả năng yêu thương và cống hiến lâu dài.
Sức khỏe tinh thần quan trọng ngang sức khỏe thể chất
Chúng ta hay nghĩ tới sức khỏe là cơ bắp, là cân nặng, là số đo. Nhưng tôi đã học được, đôi khi bằng cách rất đau, rằng một cái đầu rối bời và một trái tim nặng nề có thể tàn phá cơ thể nhanh hơn bất kỳ bữa ăn vội nào. Có giai đoạn tôi tập thể dục đều đặn, ăn uống cẩn thận, nhưng lúc nào cũng lo âu, cũng tự trách mình chưa đủ giỏi. Cơ thể tôi gầy đi, mất ngủ triền miên, dù trên giấy tờ mọi chỉ số đều ổn.
Sức khỏe toàn diện, với tôi, là cái kiềng ba chân: thể chất, tinh thần, và lối sống. Thiếu một chân, cái kiềng đổ. Bạn có thể ăn rau xanh mỗi ngày nhưng nếu bạn ôm trong lòng sự oán giận và áp lực, bạn vẫn không khỏe. Ngược lại, một tâm trí bình an có sức chữa lành mà không viên thuốc bổ nào sánh được.
Tôi bắt đầu dành mười phút mỗi sáng để ngồi yên, hít thở, và viết ra ba điều tôi biết ơn. Nghe có vẻ nhỏ nhặt. Nhưng chính những phút giây đó đã kéo tôi ra khỏi vòng xoáy lo âu nhiều lần. Chăm sóc tinh thần không cần một khóa thiền đắt tiền hay một chuyến retreat sang chảnh. Nó bắt đầu từ việc bạn cho phép mình được dừng lại và lắng nghe chính mình.
Những thói quen nhỏ bền vững, thay vì chạy theo trào lưu
Tôi từng là nạn nhân của đủ thứ trào lưu. Detox bằng nước ép ba ngày liền. Nhịn ăn cực đoan. Mua cả tủ thực phẩm chức năng đắt đỏ mà người ta quảng cáo trên mạng. Kết quả? Tôi mệt mỏi, túi tiền vơi đi, và sau vài tuần tôi bỏ cuộc, rồi tự trách mình thiếu ý chí. Sự thật không phải tôi thiếu ý chí. Sự thật là những phương pháp đó không được thiết kế để bền vững với một người bận rộn, ít ngân sách như tôi.
Điều thật sự thay đổi cuộc đời tôi không phải là một cú bứt phá ngoạn mục, mà là những thói quen nhỏ tôi giữ được trong nhiều tháng, nhiều năm. Tôi xin chia sẻ vài nguyên tắc đơn giản mà bạn có thể áp dụng ngay, không cần nhiều tiền hay nhiều thời gian.
Thứ nhất: Bắt đầu nhỏ tới mức không thể thất bại. Đừng đặt mục tiêu tập một tiếng mỗi ngày. Hãy bắt đầu bằng năm phút. Một thói quen nhỏ được duy trì đều đặn mạnh hơn một kế hoạch lớn bị bỏ dở.
Thứ hai: Ưu tiên giấc ngủ trên mọi thứ. Không có loại nước tăng lực hay thần dược nào thay thế được một giấc ngủ đủ. Tôi coi giờ đi ngủ là cuộc hẹn quan trọng nhất trong ngày.
Thứ ba: Ăn thật, gần với tự nhiên. Tôi không đếm calo. Tôi chỉ chọn thực phẩm càng ít qua chế biến càng tốt, càng gần với cái cây, con cá ban đầu của nó càng tốt.
Thứ tư: Vận động trong đời sống thường ngày. Bạn không cần phòng gym. Đi bộ, leo cầu thang, làm vườn, dọn nhà. Cơ thể sinh ra để chuyển động, không phải để ngồi yên cả ngày.
Một góc nhìn từ núi rừng Cao Bằng
Lớn lên ở miền núi cho tôi một mối quan hệ đặc biệt với những gì mọc lên từ đất. Bà tôi không biết chữ, không đọc một quyển sách dinh dưỡng nào, nhưng bà biết loại lá nào nấu nước uống cho ấm bụng mùa đông, củ gừng nào trị cảm, mật ong rừng nào làm dịu cơn ho. Người miền núi quê tôi vẫn dùng những thứ thảo dược sạch, hái từ rừng, không hóa chất, không bảo quản.
Tôi không nói rằng thảo dược là phép màu chữa bách bệnh, đó sẽ là một lời hứa hẹn rỗng tuếch mà tôi không bao giờ muốn trao cho bạn. Nhưng tôi tin vào triết lý đằng sau nó: ăn theo mùa, dùng những gì đất mẹ ban tặng một cách giản dị, sống chậm lại và hòa nhịp với thiên nhiên. Đó là một thứ trí tuệ cổ xưa mà cuộc sống hiện đại vội vã khiến chúng ta quên mất. Đôi khi sống khỏe không phải là thêm vào thật nhiều, mà là bớt đi những thứ ồn ào, dư thừa.
Sống khỏe là một hành trình, không phải đích đến
Tôi muốn bạn nhẹ lòng khi đọc tới đây. Bạn không cần phải hoàn hảo. Sẽ có những ngày bạn ăn uống thả ga, ngủ muộn, bỏ buổi tập. Điều đó hoàn toàn bình thường. Sống khỏe tự thân không phải là một cuộc thi mà bạn phải thắng hay thua mỗi ngày. Đó là một mối quan hệ trọn đời bạn xây dựng với chính cơ thể và tâm hồn mình, dựa trên sự tử tế chứ không phải sự trừng phạt.
Hãy tự hỏi bản thân một câu mỗi sáng: hôm nay mình có thể làm một điều nhỏ gì để tử tế hơn với chính mình? Câu trả lời có thể là một ly nước ấm, một cuốc đi bộ ngắn, hay đơn giản là cho phép mình nghỉ ngơi mà không thấy tội lỗi.
Một lời mời nhỏ
Sau nhiều năm tự mày mò, vấp ngã, và đúc kết, tôi đã gom góp tất cả những gì đã thực sự hiệu quả với một người phụ nữ trẻ bận rộn, ít ngân sách như tôi vào một sản phẩm nhỏ tôi đặt tên là Sống Khỏe Tự Thân. Đó là một mini-course kèm ebook thực đơn và lối sống lành mạnh, được thiết kế cho người không có nhiều tiền cũng chẳng có nhiều thời gian, nhưng vẫn khao khát một cơ thể nhẹ nhàng và một tâm trí bình an.
Trong đó tôi chia sẻ những công thức bữa ăn đơn giản từ nguyên liệu rẻ và sạch, những thói quen nhỏ có thể chen vào lịch trình dày đặc, và cả những bài tập tinh thần đã kéo tôi qua những giai đoạn khó khăn nhất. Không hứa hẹn thần kỳ, chỉ là những bước đi thật, bền vững, bắt đầu từ chính bạn.
Nếu hôm nay bạn chỉ mang theo một điều từ bài viết này, tôi mong đó là điều này: bạn xứng đáng được chăm sóc, trước hết là từ chính bàn tay mình. Hãy bắt đầu từ một thói quen nhỏ ngay hôm nay. Một bước chân nhỏ trên con đường núi quanh co, lặp lại mỗi ngày, rồi cũng sẽ đưa bạn lên tới đỉnh.
Thương mến gửi bạn, từ một người con của núi rừng Cao Bằng đang học cách sống khỏe và sống ý nghĩa từng ngày.
— Lý Thị Xanh